هر روز تأخیر یک سؤال دارد: تقصیر کیست؟ جواب این سؤال تعیین می‌کند مدت قرارداد تمدید می‌شود یا جریمهی تأخیر می‌آید. و جوابی که سند نداشته باشد، در جلسه‌ی آخر پروژه ارزشی ندارد.
تأخیر غیرمجاز از خود پیمانکار است و تمدید مدت نمیآورد. تأخیر مجاز از کارفرما یا عوامل خارج از کنترل دو طرف است و می‌تواند به تمدید مدت برسد؛ اگر از کارفرما باشد معمولاً قابل جبران (با امکان مطالبه‌ی هزینه) و اگر از عوامل قهری باشد معمولاً غیرقابل جبران است. فقط تأخیری که روی مسیر بحرانی باشد پایان پروژه را عقب میبرد، و ادعا بدون ثبت روزانه و مکاتبهی به‌موقع پذیرفته نمی‌شود.
| نوع | منشأ رایج | تمدید مدت | هزینه |
|---|---|---|---|
| غیرمجاز | پیمانکار: کمبود نیرو، تأمین دیر مصالح تعهدی خودش، کیفیت پایین و دوباره‌کاری | ندارد | ممکن است جریمهی تأخیر داشته باشد |
| مجاز، قابل جبران | کارفرما یا مشاور: تحویل دیر زمین یا نقشه، تأیید دیر، تأخیر در پرداخت، تغییر کار | دارد | معمولاً قابل مطالبه |
| مجاز، غیرقابل جبران | خارج از کنترل دو طرف: شرایط جوی استثنایی، حوادث قهری | دارد | معمولاً ندارد |
این سه‌دسته‌ای (مجاز قابل جبران، مجاز غیرقابل جبران، غیرمجاز) تقسیم‌بندی رایج در مدیریت ادعا است. حکم دقیق هر مورد را قرارداد تعیین می‌کند: در پیمان‌های عمرانی ایران، ماده‌ی ۳۰ شرایط عمومی پیمان («تغییر مدت پیمان») موارد و روند درخواست تمدید را آورده است؛ پیمانکار درخواست را با دلایل به مهندس مشاور می‌دهد و کارفرما تصمیم می‌گیرد. در قراردادهای خصوصی، بند مربوط به مدت و تأخیر همان قرارداد ملاک است. این مطلب مشاوره‌ی حقوقی نیست.
پروژه‌ی نمونه‌ی ما در یک ماه چهار تأخیر ثبت کرده است:
| علت | روز | طرف | دسته‌ی محتمل |
|---|---|---|---|
| دیر رسیدن تیرآهن (خرید با پیمانکار) | ۴ | تأمینکنندهی پیمانکار | غیرمجاز |
| کسری ورق و پیچ | ۳ | تأمینکنندهی پیمانکار | غیرمجاز |
| تأیید دیر نقشه‌ی موتورخانه | ۳ | مشاور | مجاز، قابل جبران |
| باران شدید و توقف بتن‌ریزی | ۲ | عوامل قهری | مجاز اگر استثنایی باشد |
تأخیر تأمین‌کننده‌ای که پیمانکار خودش انتخاب کرده معمولاً به حساب پیمانکار است، مگر مصالح تعهد کارفرما باشد. در مورد آب‌وهوا هم قراردادهای مرجع معمولاً «شرایط جوی غیرعادی و شدید» را عذر موجه می‌دانند، نه بارش عادی فصل؛ باران معمول پاییز باید در برنامه پیش‌بینی شده باشد.
جمع روزهای ثبت‌شده (اینجا ۱۲ روز) لزوماً تأخیر پروژه نیست. دو تأخیر همزمان روی هم میافتند، و تأخیر فعالیتی که شناوری دارد اصلاً پایان پروژه را عقب نمی‌برد. پروتکل تأخیر انجمن حقوق ساخت بریتانیا (SCL) هم «تأخیر همزمان» واقعی را فقط وقتی می‌پذیرد که هر دو رویداد واقعاً پایان کار را عقب برده باشند، و آن را کم‌پیش‌آمد می‌داند. فقط تأخیرهایی که روی مسیر بحرانی هستند تاریخ پایان را جابه‌جا می‌کنند؛ برای همین ادعای تمدید باید اثر هر تأخیر را روی برنامهی زمانبندی (مثلاً گانت‌چارت) نشان دهد.
هر تأخیر را همان روز با علت، روز و طرف مسئول ثبت کنید؛ سهم هر علت و هر طرف خودکار حساب می‌شود.
دانلود رایگانتأخیری که منشأ آن پیمانکار نیست؛ یا از کارفرما و مشاور است (قابل جبران) یا از عوامل خارج از کنترل دو طرف (غیرقابل جبران). تأخیر مجاز می‌تواند به تمدید مدت قرارداد برسد.
تمدید مدت نمیآورد و بسته به قرارداد ممکن است جریمهی تأخیر داشته باشد. تأخیر نیروی کار، تجهیزات یا تأمینکنندهی خود پیمانکار معمولاً غیرمجاز است.
فقط وقتی شرایط جوی استثنایی و فراتر از حد معمول فصل باشد. بارش عادی فصل باید در برنامهی زمانبندی پیش‌بینی شده باشد.
نه. تأخیرهای همزمان روی هم میافتند و فقط تأخیر فعالیتهای مسیر بحرانی پایان پروژه را عقب میبرد.
ثبت روزانهی تأخیرها با علت و طرف مسئول، مکاتبهی کتبی در مهلت قرارداد، صورتجلسهها و برنامهی زمانبندی بهروز که اثر تأخیر روی مسیر بحرانی را نشان دهد.
مثال‌های عددی این راهنما ساختگی‌اند. آخرین بازبینی: ۲ آبان ۱۴۰۵.
ابزار بعدی رو
تو انتخاب کن.
هر هفته یک ابزار تازه می‌سازیم. در اینستاگرام بگو چه چیزی کارت را ساده‌تر می‌کند.