راهنما · کنترل پروژه

منحنی S چیست
و چطور رسمش کنیم؟

منحنی S ساده‌ترین تصویر از این است که پروژه نسبت به برنامه کجاست. در پنج قدم در اکسل می‌سازیمش و یاد می‌گیریم از رویش چه بخوانیم.

به‌روزرسانی: ۲ آبان ۱۴۰۵ · زمان مطالعه: ۶ دقیقه · اکسیس لبز

پاسخ کوتاه

منحنی S نمودار پیشرفت تجمعی پروژه در طول زمان است. چون پروژه آرام شروع می‌شود، وسط کار سرعت می‌گیرد و آخر کار کند می‌شود، نمودار شکل S پیدا می‌کند. منحنی برنامه‌ای و واقعی را کنار هم بکشید؛ فاصله‌ی عمودی آن‌ها انحراف است و نسبت واقعی به برنامه‌ای، شاخص SPI.

چرا شکلش S است؟

اول پروژه کار کم است: تجهیز کارگاه، مجوزها، گودبرداری. وسط پروژه چند فعالیت هم‌زمان جلو می‌روند و هر هفته درصد زیادی به پیشرفت اضافه می‌شود. آخر پروژه کارهای ریز و تحویل می‌ماند که کند پیش می‌رود. اگر پیشرفت تجمعی را روی محور زمان رسم کنید، شیب نمودار اول کم، وسط زیاد و آخر دوباره کم است؛ یعنی یک S کشیده.

ساخت منحنی S در اکسل، پنج قدم

  1. جدول فعالیت‌ها: برای هر فعالیت مبنای وزن (ترجیحاً هزینه)، هفته‌ی شروع و مدت به هفته؛ درصد وزن خودکار حساب می‌شود.
  2. پخش وزن روی هفته‌ها: ساده‌ترین فرض، توزیع یکنواخت است؛ هر فعالیت در هر هفته از مدتش، وزن تقسیم بر مدت را به پیشرفت اضافه می‌کند.
  3. منحنی برنامه‌ای: سهم همه‌ی فعالیت‌ها را برای هر هفته جمع بزنید و بعد تجمعی کنید (هر هفته = خودش + همه‌ی هفته‌های قبل).
  4. منحنی واقعی: هر هفته درصد پیشرفت تجمعی هر فعالیت را بنویسید و پیشرفت وزنی را با SUMPRODUCT حساب کنید (راهنمای پیشرفت وزنی).
  5. نمودار: دو ستون «برنامه» و «واقعی» را انتخاب کنید و از Insert یک نمودار خطی (Line) بسازید.

از روی منحنی چه بخوانیم؟

هفته۱۲۳۴۵۶
برنامه‌ای (تجمعی)۵٪۱۵٪۳۵٪۶۰٪۸۵٪۱۰۰٪
واقعی (تجمعی)۴٪۱۲٪۲۹٪۴۸٪——

شاخص SPI در یک عدد

SPI (شاخص عملکرد زمانی) = پیشرفت واقعی ÷ پیشرفت برنامه‌ای. در هفته‌ی ۴ مثال بالا: ۴۸ ÷ ۶۰ = ۰٫۸۰. عدد ۱ یعنی دقیقاً طبق برنامه و کمتر از ۱ یعنی عقب. برای رنگ وضعیت، آستانه‌ی استاندارد ثابتی وجود ندارد و هر سازمان خودش تعیین می‌کند؛ در قالب‌های اکسیس لبز ۰٫۹۵ و بالاتر سبز، ۰٫۸۵ تا ۰٫۹۵ زرد و کمتر از ۰٫۸۵ قرمز است. با این آستانه‌ها، پروژه‌ی نمونه در هفته‌ی ۴ قرمز است.

در روش ارزش کسب‌شده (EVM)، SPI با مبلغ حساب می‌شود (ارزش کسب‌شده ÷ ارزش برنامه‌ای). وقتی وزن‌ها از هزینه آمده باشند، نسبت درصدهای وزنی همان نتیجه را می‌دهد.

قالب رایگان منحنی S

فعالیت‌ها و وزن‌ها را بنویسید؛ منحنی، انحراف و SPI خودکار ساخته می‌شوند. فارسی و با تاریخ شمسی.

دانلود رایگان

پرسش‌های پرتکرار

منحنی S در کنترل پروژه چیست؟

نمودار پیشرفت تجمعی پروژه در طول زمان. منحنی برنامه‌ای و واقعی کنار هم نشان می‌دهند پروژه چقدر از برنامه جلو یا عقب است.

چرا منحنی پیشرفت پروژه شکل S دارد؟

چون شروع پروژه کند است، میانه‌ی آن با فعالیت‌های هم‌زمان سریع پیش می‌رود و پایان آن دوباره کند می‌شود؛ شیب نمودار تجمعی اول کم، وسط زیاد و آخر کم است.

SPI چطور از منحنی S حساب می‌شود؟

در هر تاریخ، پیشرفت واقعی تقسیم بر پیشرفت برنامه‌ای (در مدیریت ارزش کسب‌شده: EV ÷ PV). مثلاً ۴۸٪ واقعی در برابر ۶۰٪ برنامه‌ای یعنی SPI برابر ۰٫۸۰.

منحنی S را با چه نموداری در اکسل بکشم؟

نمودار خطی (Line) با دو سری: پیشرفت تجمعی برنامه‌ای و پیشرفت تجمعی واقعی، روی محور هفته‌ها.

منابع

  1. Project Management Institute — A Guide to the Project Management Body of Knowledge (PMBOK® Guide)
  2. U.S. GAO — Cost Estimating and Assessment Guide (GAO-20-195G), فصل مدیریت ارزش کسب‌شده
  3. Walt Lipke — Earned Schedule (فاصله‌ی زمانی بین منحنی‌ها)
  4. Microsoft Support — SUMPRODUCT function

مثال‌های عددی این راهنما ساختگی‌اند. آخرین بازبینی: ۲ آبان ۱۴۰۵.

ابزار بعدی رو
تو انتخاب کن.

هر هفته یک ابزار تازه می‌سازیم. در اینستاگرام بگو چه چیزی کارت را ساده‌تر می‌کند.